Metoda na ustalenie czy występuje import usług

Niedawno pytałem jakie są Wasze największe wyzwania w podatku VAT. Jednym ze wskazanych był import usług. Dzisiejszy wpis to początek szeregu artykułów, które będą dotyczyły rozliczania importu usług w VAT.

Poniżej podaję Ci metodę, dzięki której w każdym przypadku będziesz w stanie określić czy zachodzi import usług, czy też nie.

Metoda ta polega na przeprowadzeniu procesu myślowego obejmującego trzy kroki.

Co jest przedmiotem importu usług? – krok 1

Jak sama nazwa wskazuje, przedmiotem importu usług są…usługi 🙂

Kiedy mamy do czynienia z usługą?

Z ustawy wynika, że jest to każde świadczenie, które nie stanowi dostawy towarów (art. 8 ust. 1 ustawy o VAT). Zatem w każdym przypadku, gdy otrzymujemy jakieś świadczenie w zamian za wynagrodzenie (odpłatność) i świadczenie to nie polega na przekazaniu towaru, to mamy do czynienia z usługą.

Zatem przykładowo, z nabyciem usługi będziemy mieli do czynienia jeżeli w zamian za wynagrodzenie jakiś podatnik wykona dla nas następujące czynności:

Przykłady usług można by mnożyć. Istotne jest, aby zapamiętać, że z usługą mamy do czynienia zasadniczo, gdy otrzymujemy jakieś świadczenie (pewną wartość materialną lub niematerialną) w zamian za wypłacone przez nas wynagrodzenie.

Tutaj jeszcze muszę zaznaczyć, że czasami usługa może polegać na wykorzystaniu towaru. Będzie tak przykładowo przy usłudze malowania. Polegać ona może na zużyciu gładzi, farby itp. Zużyte towary są wliczone w wartość całej usługi.

W takich przypadkach musimy sprawdzić jaka jest istota danego świadczenia. Przy malowaniu nabywcy nie zależy na uzyskaniu samej gładzi i farby. Istotne są tutaj umiejętności świadczeniodawcy. Potrafi on profesjonalnie użyć materiałów tak, aby uzyskać określony efekt. Towary są zatem jedynie składową całości, która powinna być traktowana jako usługa.

Zatem w ramach pierwszego kroku:

Polska krajem opodatkowania usługi – krok 2

Abyśmy byli zobowiązani do rozliczenia VAT z tytułu importu usług, to dana usługa musi podlegać opodatkowaniu w Polsce. Aby określić w jakim kraju usługa podlega opodatkowaniu należy zajrzeć do Rozdziału 3 Działu V ustawy o VAT zatytułowanego: „Miejsce świadczenia przy świadczeniu usług”.

W rozdziale tym zawarte są reguły określania kraju opodatkowania przy usługach świadczonych na rzecz innych przedsiębiorców oraz przy usługach świadczonych na rzecz konsumentów.

W przypadku importu usług świadczenie jest wykonywane pomiędzy przedsiębiorcą zagranicznym (który jest usługodawcą) a przedsiębiorcą polskim (który jest usługobiorcą). Stosujemy zatem wyłącznie reguły dotyczące transakcji pomiędzy przedsiębiorcami.

Spośród tych reguł można wyróżnić:

• regułę podstawową – przewidzianą w art. 28b ustawy o VAT oraz
• reguły szczególne przewidziane w art. 28e, 28f, 28g, 28i, 28j, 28n ustawy o VAT.

Najpierw sprawdzamy czy naszego świadczenia nie dotyczy któraś z reguł szczególnych. Jeżeli tak, to według niej należy określić kraj opodatkowania usługi.

Nie będziemy dzisiaj omawiać szczegółowo wszystkich tych reguł, ale poniżej wskazuję jakich świadczeń one dotyczą. Gdy będzie Cię dotyczył dany wyjątek, to musisz według tej reguły określić kraj opodatkowania.

Zagadnienie określania miejsca opodatkowania usługi opisałem szczegółowo w artykule Gdzie usługa podlega opodatkowaniu VAT.

Reguły szczególne odnoszą się do usług:

• związanych z nieruchomościami (art. 28e),
• transportu pasażerów albo towarów (art. 28f),
• wstępu na różnego rodzaju wydarzenia (art. 28g),
• restauracyjnych i cateringowych (art. 28i),
• krótkoterminowego wynajmu środków transportu (art. 28j),
• turystyki (art. 28n).

Jeżeli Twojej usługi nie dotyczy którakolwiek z ww. reguł szczególnych, to musisz zastosować regułę podstawową zawartą w art. 28b ustawy o VAT.

Zgodnie z tym przepisem, miejscem opodatkowania jest kraj siedziby usługobiorcy. Jeżeli natomiast usługa jest świadczona dla stałego miejsca prowadzenia działalności gospodarczej danego podmiotu, to krajem opodatkowania jest państwo, w którym to miejsce się znajduje.

Najczęściej jednak będziemy patrzeć na siedzibę usługobiorcy. Jeżeli nabywcą usługi jest podmiot z siedzibą w Polsce (czyli Ty), to usługa podlega opodatkowaniu w naszym kraju.

Zatem w ramach drugiego kroku:

Od kogo muszę nabyć usługę żeby wystąpił import usług? – krok 3

Do importu usług dochodzi, gdy usługę nabywamy od podmiotu zagranicznego. 

Chodzi tutaj o podmioty, które nie posiadają siedziby ani stałego miejsca prowadzenia działalności gospodarczej w Polsce.

Siedzibę stosunkowo łatwo ustalić. Jest ona bowiem powoływana w wielu wymienianych z tym podmiotem dokumentach. Na przykład w umowie, zamówieniu, stopce mejla (przy czym zasadniczo ma to być miejsce, w którym zapadają istotne decyzje dotyczące ogólnego zarządzania danym przedsiębiorstwem).

Warunek ten zostanie przykładowo spełniony w sytuacji:

Zwróć uwagę, że przy imporcie usług nie jest ważne czy jest to siedziba w Unii Europejskiej, czy też poza UE – ma być poza Polską.

Trudniejszą kwestię stanowi ustalenie czy dany podmiot posiada w Polsce stałe miejsce prowadzenia działalności gospodarczej (dalej będę je nazywał również SMPD). Podmiot może posiadać siedzibę za granicą, ale może mieć przy tym również stałe miejsce prowadzenia działalności gospodarczej w Polsce. Jeżeli to stałe miejsce świadczy dla nas usługę, to nie mamy do czynienia z importem usług.

Stałe miejsce prowadzenia działalności gospodarczej charakteryzuje się wystarczającą stałością oraz odpowiednią strukturą w zakresie zaplecza personalnego i technicznego, by umożliwić danemu podmiotowi świadczenie usług (stosujemy tutaj art. 11 ust. 2 rozporządzenia nr 282/2011).

Jeżeli z takiej struktury otrzymujemy dane świadczenie, to nie mamy do czynienia z importem usług, nawet jeśli ten podmiot posiada siedzibę poza Polską.

Zmodyfikujmy nieco podane wyżej przykłady uzupełniając je o SMPD naszego kontrahenta. Może to doprowadzić do braku importu usług:

Najczęściej w takich przypadkach podmioty te będą zarejestrowane do VAT w Polsce i otrzymamy od nich fakturę z wykazanym VAT. Niemniej należy pamiętać, że fakt rejestracji nie jest istotny w kontekście występowania stałego miejsca prowadzenia działalności w Polsce. Decydują tutaj bowiem przesłanki obiektywne (fakt posiadania przez podmiot określonej struktury w Polsce).

Niestety jako nabywcy nie mamy narzędzi żeby zweryfikować czy dany podmiot faktycznie taką strukturę posiada. Najczęściej jesteśmy zdani na jego wskazania.

Aby uniknąć ryzyka sugeruję przyjąć następujące podejście:

• jeżeli dany podmiot z siedzibą za granicą wystawia nam fakturę bez VATu, to rozpoznajemy import usług, nawet jeśli widzimy, że usługa świadczona jest z jakiejś struktury położonej w Polsce.
• jeżeli dany podmiot z siedzibą za granicą wykonuje dla nas usługę przy wykorzystaniu pewnej struktury położonej w Polsce (np. za pośrednictwem oddziału), to nie rozpoznajemy importu usług jedynie w przypadku, gdy wystawił dla nas fakturę z polskim VATem.

Zatem w ramach kroku trzeciego:

Rejestracja do VAT w Polsce – niekiedy istotny aspekt w ramach kroku trzeciego

W kontekście importu usług istotne jest czy usługodawca posiada siedzibę lub stałe miejsce prowadzenia działalności gospodarczej w Polsce. Jeżeli nie, to jest duże prawdopodobieństwo, że polski nabywca będzie zobowiązany do rozliczenia VAT w ramach importu usług.

Muszę tutaj jednak dodać jedno zastrzeżenie. Przecież w podatkach zawsze musi być jakiś wyjątek 🙂

W przypadku usług związanych z nieruchomościami dodatkowym warunkiem jest, aby usługodawca nie był zarejestrowany jako podatnik VAT w Polsce.

Jeżeli więc dany podmiot:

• nie ma w Polsce siedziby ani SMPD, ale
• jest zarejestrowany w Polsce do VAT i
• nabywamy od niego opodatkowaną w Polsce usługę związaną z nieruchomością

– to on powinien rozliczyć VAT z tytułu tej transakcji (powinien nam wystawić fakturę z VATem). Nie ma zastosowania import usług.

Jakiego typu świadczenia należy uznawać za usługi związane z nieruchomościami określają nam art. 31a-31c rozporządzenia nr 282/2011.

Są to przykładowo usługi hotelowe, prace budowlane związane z konkretną nieruchomością, wynajem nieruchomości.

W przypadku pozostałych usług rejestracja do VAT kontrahenta nie ma znaczenia w kontekście występowania importu usług. Patrzymy wtedy wyłącznie na siedzibę albo SMPD usługodawcy.

Podsumowanie

Metoda ustalania czy mamy do czynienia z importem usług polega zatem na przeprowadzeniu trzech poniższych kroków.

Przy każdym z tych kroków możemy dojść do wniosku, że import usług nie ma miejsca. Poniżej przykładowe sytuacje, gdy tak się dzieje:

Daj znać w komentarzu co myślisz o tej metodzie 🙂