Likwidacja odwrotnego obciążenia – czy na pewno?

1 listopada 2019 r. usunięto z polskiego systemu VAT mechanizm odwrotnego obciążenia. Taka informacja dociera do wielu osób i może wywoływać pewne nieporozumienia.

Ostatnio otrzymałem kilka powtarzających się zapytań – czy od listopada w przypadku eksportu usług należy opodatkować świadczenie i nie stosujemy już adnotacji „odwrotne obciążenie”?

Powyższe było dla mnie bodźcem do napisania poniższego artykułu. Dowiesz się z niego kiedy jeszcze musisz umieścić na fakturze adnotację „odwrotne obciążenie”.

Likwidacja odwrotnego obciążenia – na czym polegają zmiany?

Faktycznie nastąpiła likwidacja odwrotnego obciążenia. Niemniej dotyczy to jedynie transakcji krajowych, które podlegają opodatkowaniu w Polsce.

W przypadku pewnego rodzaju transakcji krajowych identyfikowano w ostatnich latach szereg nadużyć związanych z wyłudzeniami VAT. W odniesieniu do branż, w których dostrzeżono ten problem zdecydowano się na wprowadzenie mechanizmu odwrotnego obciążenia.

Przy takiej transakcji nabywca towaru lub usługi obowiązany jest samodzielnie rozliczyć VAT z tytułu danej transakcji (rozlicza go w deklaracji VAT) i nie przekazuje dostawcy podatku VAT – reguluje jedynie należność netto.

Odwrotnym obciążeniem objęte były:

  • towary wymienione w załączniku nr 11 do ustawy o VAT (tj. pewne wyroby stalowe, z metali, drobna elektronika, różnego rodzaju odpady);
  • usługi wymienione w załączniku nr 14 do ustawy o VAT (tj. głównie usługi budowlane, jeżeli były wykonywane przez podwykonawcę).

Przy czym mówimy tutaj o odwrotnym obciążeniu w transakcjach krajowych – tj. kiedy dostawcą i nabywcą byli polscy podatnicy VAT.

Od 1 listopada 2019 r. nie stosuje się odwrotnego obciążenia do ww. transakcji krajowych. Nie funkcjonują już oba ww. załączniki. Transakcje te podlegają opodatkowaniu (z zasady 23% stawce VAT). Do transakcji tych w pewnych przypadkach stosujemy od listopada mechanizm podzielonej płatności (więcej o split payment przeczytasz w darmowym e-booku, który udostępniam TUTAJ).

Czy odwrotne obciążenie zupełnie znika?

Musisz jednak wiedzieć, że z odwrotnym obciążeniem jako sprzedawca dalej będziesz miał do czynienia – tyle, że wyłącznie w transakcjach międzynarodowych.

Takie transakcje to:

  • tzw. eksport usług oraz
  • dostawa z montażem.

Eksport usług

Eksport usług występuje, gdy świadczysz usługę, lecz ona nie podlega opodatkowaniu w Polsce. Aby ustalić gdzie usługa podlega opodatkowaniu musisz zajrzeć do art. 28a – 28n ustawy o VAT. Nie będziemy tutaj analizować wszystkich tych zasad. Niemniej podstawowa reguła zawarta jest w art. 28b i wynika z niej, że miejscem opodatkowania usługi jest kraj, w którym siedzibę ma usługobiorca.

Jeżeli więc świadczysz usługę na rzecz podmiotu z zagranicy, to najczęściej podlega ona opodatkowaniu poza Polską. W takim przypadku wystawiasz fakturę bez stawki i kwoty VAT. Dodatkowo zobowiązany jesteś umieścić w fakturze adnotację „odwrotne obciążenie”.

Oczywiście w każdym przypadku należy dokładnie przeanalizować czy spełnione są przesłanki do wystąpienia eksportu usług.

Dostawa z montażem

Dostawa z montażem ma miejsce, gdy sprzedajesz komuś towar i jednocześnie dokonujesz jego montażu lub instalacji. Przy czym przez montaż rozumiemy tutaj coś więcej niż proste czynności umożliwiające funkcjonowanie montowanego lub instalowanego towaru zgodnie z jego przeznaczeniem.

Przykładem może być sprzedaż linii produkcyjnej. Jeżeli wysyłasz wykwalifikowanych pracowników w celu jej instalacji u klienta, a nabywca nie byłby w stanie takiego montażu wykonać samodzielnie (z uwagi na brak specjalistycznej wiedzy), to taka transakcja stanowi dostawę z montażem.

W takim przypadku dostawa podlega opodatkowaniu w kraju, w którym towar jest montowany. Jeżeli sprzedaż ten towar na rzecz klienta zagranicznego i zamontujesz go poza Polską, to dostawa nie podlega opodatkowaniu w Polsce.

W takim przypadku również wystawiasz fakturę bez stawki i kwoty VAT i musisz umieścić w fakturze adnotację „odwrotne obciążenie”.

Kiedy umieszczamy na fakturze adnotację „odwrotne obciążenie”?

Zgodnie z aktualnym brzmieniem art. 106e ust. 1 pkt 18 ustawy o VAT:

Faktura powinna zawierać w przypadku dostawy towarów lub wykonania usługi, dla których obowiązanym do rozliczenia podatku od wartości dodanej lub podatku o podobnym charakterze jest nabywca towaru lub usługi – wyrazy „odwrotne obciążenie”.

Przy eksporcie usług i dostawie z montażem transakcja nie podlega opodatkowaniu w Polsce. Najczęściej w takich przypadkach w państwie nabywcy istnieją regulacje, które zobowiązują go do rozliczenia VAT w ramach odwrotnego obciążenia. Zatem polski sprzedający zobowiązany jest umieścić taką adnotację w fakturze.

Pamiętaj dodatkowo, że adnotacja ta musi być umieszczona w języku polskim – mimo, że nabywcą jest podmiot zagraniczny. Ustawa posługuje się tymi wyrazami w cudzysłowie, a zatem muszą one być użyte w fakturze w identycznym brzmieniu.

Piotr Kępisty

Jestem doradcą podatkowym, prawnikiem i specjalizuję się w podatku VAT. Więcej o mnie...

Komentarze (4) Napisz komentarz

  1. Dzień dobry Panie Piotrze,

    W lipcu 2021otrzymaliśmy fakturę korygującą in minus z adnotacją „odwrotne obciążenie” (faktura korygująca powinna być rozliczona na bieżąco). Faktura dotyczy transakcji jeszcze z 2018 roku, kiedy odwrotne obciążenie funkcjonowało i my jako nabywca towaru rozliczyliśmy podatek VAT po stronie podatku należnego i naliczonego. Nie wiem jak taką fakturę korygującą wykazać w JPKV7M. Bardzo proszę o pomoc

    Odpowiedz

    • Dzień dobry Pani Moniko,

      z odpowiedzi MF na pytanie: W jaki sposób wykazywać transakcje objęte odwrotnym obciążeniem na podstawie uchylonych przepisów art. 17 ust. 1 pkt 7 i 8 ustawy o podatku od towarów i usług, w sytuacji gdy obowiązek podatkowy lub obowiązek wykazania korekty tej transakcji powstaje w okresie obowiązywania JPK_VAT z deklaracją?

      Wynika, że:

      Aby wykazać podstawę opodatkowania lub jej korektę:

      sprzedawca wykorzystuje pola K_10 i P_10,
      nabywca wykorzystuje pola K_31, P_31 i odpowiednio kwoty podatku pola K_32 i P_32. W zakresie podatku naliczonego stosuje się ogólne zasady prezentowania odliczenia.

      Pytanie i odpowiedź znajdzie Pani na tej stronie: https://www.podatki.gov.pl/jednolity-plik-kontrolny/jpk-vat-z-deklaracja/faq-jpk-vat-z-deklaracja/#ukryta-tresc-18f

      Odpowiedz

  2. Dzień dobry,
    Chciałabym zapytać czy umieszczenie na fakturze dokumentującej wewnątrzwspólnotową dostawę towarów lub eksport towarów dopisku „Naliczenie podatku leży po stronie odbiorcy” jest błędem? Jeśli tak, to jakie grożą za niego konsekwencje?

    Czy podobnie byłoby w przypadku zamieszczenia na takich fakturach dopisku „odwrotne obciążenie”?
    Z góry dziękuję za odpowiedź.

    Odpowiedz

    • Dzień dobry,

      umieszczenie adnotacji „Naliczenie podatku leży po stronie odbiorcy” nie może być potraktowane jako błąd. Możemy sobie na fakturze umieszczać dowolne dopiski.

      W takich przypadkach nie umieszczamy również adnotacji „odwrotne obciążenie” – bo transakcja podlega VAT w Polsce – tylko, że stosujemy stawkę 0%. I tutaj ktoś uparty mógłby twierdzić, że błędnie stosujemy bo przepisy wymagają umieszczania tej adnotacji w innych przypadkach. Ale moim zdaniem byłoby to już zbyt daleko idące. Pozdrawiam! 🙂

      Odpowiedz

Dodaj komentarz

Wymagane pola są zaznaczone *.